ULANGAN HARIAN
INDIK PIDARTA BALI
A. Indayang wacen teks pidarta ring sor puniki !
NGLESTARIANG BASA BALI
Om Swastyastu
Ida adané sareng sami sané wangiang titiang, Ring galahé sané becik kadi mangkin puniki, pinih ajeng nénten lali titiang ngaturang rasa angayu bagia mantuka ring Ida Hyang Parama Kawi, riantukan sangkaning asung kerta wara nugrahan-Ida, titiang, asapunika taler Ida dané sareng sami sida kasidan mapupul iriki, ngamiletin saparidabdab utsawa pidarta basa Bali, sané kalaksanayang antuk Kantor Perpustakaan Daerah Provinsi Bali. Dumogi pamargi asapuniki sida maka sarana ngalimbakang adat miwah budaya Bali wekasan, wastu sida adat budaya Baliné ajeg.
Ida dané sareng sami, patut pisan kapastikayang, mungguing pamargi utsawa pidarta basa Bali rahinané mangkin puniki, madaging makudang-kudang pabuat sané dahat mautama pisan, pamekas ring para yowana Baliné ka pungkur wekas. Pawangunan pawongan sakadi mangkiné kabaos Sumber Daya Manusia (SDM) banget pisan kautamayang ri sajroning nyanggra pawangunan jagat Baliné, sané ngulatiang paras-paros saha salung-lung sabayantaka matiti krama. Malarapan antuk semangat reformasi iraga para yowana sareng sami, sampun ngamargiang silih tunggil tata titi sané kabuatang, maka swadharma sané marupa kapatutan urip pinaka krama Bali.
Punika mahawinan ida dané sareng sami, pamargi utsawa pidarta puniki, siosan ring maka bantang numbuhang wirasa ring para yowanané, utamin nyane pisan ring para sisya sami, taler marupa titi pangancan ring para yowana Baliné rikala nabdabang pawangunané ka pungkur wekas. Antuk punika, mungguing bantang pidarta sané sampun kajantenang nganinin indik “Melalui budaya baca kita tumbuhkan kecintaan terhadap budaya lokal”. Malarapan antuk bantang punika, pidarta sané jaga atur uningayang titiang mamurda NGELESTARIANG BASA BALI.
Ida dané, maosang indik perpustakaan, boya ja marupa bebaosan sané anyar. Napi mawinan asapunika? Riantukan iraga para sisya, ngeninin indik perpustakaan punika, yan inargamayang tan bina kadi sampun masikian ring kauripan iraga, duaning ring sekolah-sekolah sami sampun maduwé perpustakaan. Sakéwanten kawéntenannyané patut polih panampén becik saking iraga sareng sami. Duaning asapunika, ngiring uningin dumun napi sujatiné perpustakaan punika? tur napi suksman ipun ri kala ngawerdiang utawi numbuhang kecintaan terhadap budaya lokal, pamekasnyané ring kawéntenan basa Baliné.
Ida dané sareng sami, utsawa pidarta puniki yukti-yukti banget mapituas. Iraga sareng sami sampun uning, widya sastra sané kaucap ilmu pengetahuan miwah teknologi, marupa sanjata kalintang utama, sané sida ngaonang awidya, sané dados prakantin sang madéwék tiwas. Sakéwanten iraga sami durung séngeh, punika sami kasinahané majanten wit sangkaning perpustakaan. Napi mahawinan asapunika ida dané sami? Riantukan perpustakaan punika, marupa genah nyimpen buku-buku, surat kabar, foto-foto, miwah dokumen-dokumen tiosan sané marupa wiwitan kaweruhané sujati.
Pewangunan Sumber Daya Manusia ring aab globalisasi, majanten kagenahang pinih ajeng pisan, yan tan asapunika sinah iraga pacang katetah antuk panglimbak jagat, uripé tan mapuara rahayu sangkaning tambeté mapunya. Wangsa luih guna marupa wangsa sané sida ngalintangin tetenger jagat. Silih tunggil sané sida nuntun, tan sios wantah kaweruhané punika, bilih-bilih ring kawéntenan yowanané sami. Riantukan ring para yowana kasinanggeh pinaka genah petitis pawangunan jagaté, sida tan sida becik kaoné punika, majenten sangkaning yowana pamekas.
Nabdabang para yowana mangda sida becik, patut kadagingin antuk kaweruhan. Ring panegara sané sampun maju, pawangunan generasi mudané kautamayang pisan antuk ngulati kaweruhan, napi malih kaweruhan punika tan sios maka bobotan jatma urip sané marupa patitis ngulati santa jagathita.
Ida dané sareng sami, Masa muda adalah masa belajar, asapunika ketah mangkiné, puniki masuksma iraga sareng sami para sisya, mangda gilik saguluk nelebang kaweruhan. Duaning urip masarira manusa, tan bina luir petapan ambengan, ring sajeroning alit, wimuda kadi mangkin, kabaos mengpeng tajep, mangan ngidepang sahananing widya sastra. Pamekas mangda sida nemu gelang manut bacakan brahmacari asramané, sané sida kaanggén ngempu uripé ka pungkur wekas. Indiké puniki ageng pisan pikenohnyané ri kala nyanggra pawangunan jagaté sané kaulati, pamekas rikala ngelestariang basa Bali druwéné.
Napi mawinan iraga sareng sami patut ngelestariang basa Bali? Riantukan basa Bali punika marupa srana ri kala mabebaosan ring pantaraning krama Bali, sané kabaos basa Ibu. Sios ring punika, basa Bali marupa silih tunggil maka pawilangan budaya Bali, sané dados srana ri kalaning ngwerdiang pamargin adat miwah agama Hinduné ring Bali.
Basa Bali puniki wantah tetamian para panglingsir iraga saking nguni. Duaning asapunika, malarapan antuk kayun mabasa Bali, napi malih sida manut anggah-ungguh basanipun, punika dahat mautama pisan, waluya pratingkah nyihnayang subakti ring sanghyang sastra, sané mapragayan Sang Hyang Aji Saraswati.
Widya sastrané puniki maka wiwéka, nimbangin becik miwah kaon, satmaka suluh ri kala kapetengan, wastu sida nibenin iwang patuté punika. Boya ja iraga tan dados nuduk budaya dura désa, yan punika kapikayun ngwetuang rahayu, durusang! Nanging patut yatnain pisan. Samaliha widya sastra punika marupa jiwa premana ri kala nyujur jagat Bali ajeg.
Punika mawinan iraga mangda teleb ngaresepang daging-daging sastra, pageh tan obah. Duaning mauruk sastra, ngruruh widya guna, tan bina kadi matapa, akéh wénten gegodan, kadi patapan Ida Sang Arjuna ring Gunung Indrakila. Antuk kapagehan ida matapa, kapaica panah pasupati olih Bhatara Siwa, wekasan sida maka senjata magutin pangamuk Raksasa Detya Kawaca ri kala ngelurug swarga lokané. Asapunika carita sané munggah ring Kakawin Arjuna Wiwahané. Iraga para sisya sareng sami, punika anggén pratiwimba, mangda sida plapan malajah mauruk sastra, sakadi memarginé mangda sida rauh katanggu. Maka cutet, masekolah mangda ngantos molihang ijasah, raris kaweruhané punika anggén nyanggra kauripané wekasan, duaning punika marupa kapatutan iraga maprawerti, maka panrestian jadma Bali luih guna.
Cihna subakti ring Sang Hyang Sastra, patut nguripang sahanan pratingkah sané dados swadharmaning sisya. Pamekas ngelestariang basa Bali druwéné, wantah masrana antuk setata mingsinggihang purwa dresta, makadi adat, seni miwah kesenian, tata cara urip ring desa pakraman, miwah sapatunggilan nyané sané kajiwa premanain antuk Agama Hindu, sakadi sané mungguh ring bacakan Tri Hita Karana. Tri Hita Karana mateges tigang kapatutan ngulati karahayuan ring jagaté, luiré astiti bhakti ring Ida Hyang Widhi Wasa, paras-paros pantaraning kamanusan, miwah lulut asih ring sarwa prana-prani. Yan sakadi mangkiné kabaos harmonisasi antara manusia dengan Tuhan, harmonisasi antara manusia dengan manusia, dan harmonisasi antara manusia dengan alam sekitarnya.
Ngelestariang basa Bali, taler marupa kapatutan iraga sareng sami, maka pretisentana sané embas ring Bali, nanging panglahlah budaya dura negarané patut waspadain, mangda tan ngrubéda, riantukan puniki sida ngwetuang jagat Baliné rusak. Adat budaya, miwah basa Baliné manggehang, kukuhang manut sastra agama Hindu, janten jagat Baliné sané sampun kaloktah rauh ka jaba negara sida ajeg. Samaliha sampunang waneh-waneh lunga ka perpustakaan, asapunika taler rikalaning malajahin basa Bali, mangda tan linyok ring sesana kadi jatining anak Bali. Yan punika sida kaulati sareng sami, jagat Baliné landuh, gemah ripah loh jinawi, tata tentrem kerta raharja sekala-niskala, sané kabaos moksartham jagat hita ya ca iti dharma.
Ida dané sareng sami, Yan cutetang titiang matur maka pangringkes daging pidarta puniki:
- Perpustakaan inggih punika genah nyimpen buku-buku, majalah, foto-foto, film, dokumen miwah sapetunggilanipun, maka pabuat kaweruhan.
- Ngelestariang basa Bali, punika marupa sahanan pratingkah lan parisolahe sané mapetitis nglanggengang idik purwa drseta, sané dados tetamian para leluhuré nguni, sané kajiwa pramanain antuk sastra agama Hindu.
- Sané patut ngelestariang basa Baliné punika wantah iraga sareng sami. Pinaka sisya sané wénten ring Bali, pamekas sang sané urip tur kamertanin antuk sari-sarining bhoga jagat Baliné, kamanggala antuk para guru sami miwah sang angawa rat maka Guru Wisésa. Punika sané patut ngajegang, maserana antuk kayun lascarya tan paleteh.
- Indik pamarginé ngelestariang basa Bali, tan mari mawiwéka antuk kapatutan. Asing-asing sané ngawetuang paras-paros, sagilik-saguluk salunglung sabayantaka, manut swadharmaning dados sisya, patut utamayang mangda tan kaicalan cihna kadi anak Bali, kadi mangkiné kabaos jati diri kebalian orang Bali.
Ida dané sareng sami sané kusumayang titiang. Wantah asapunika mungguing atur pidartan titiang, mogi-mogi wénten pikenohipun. Tios ring punika, titiang tan lali nglungsur agung rena pangampura, menawi wénten maka kirang-kirangipun. Pinaka wesananing atur, puputang titiang antuk parama santih.
Om Santih Santih Santih Om
B. Indayang cawis utawi jawab pitaken ring sor puniki ring buku catatan :
1. Indayang rereh artos kruna ring sor puniki. Ngrereh artos kruna puniki pinaka silih tunggil pamargi mangda sayan nincap kawruhan alit-alité ring kosa basa Bali.
No Kruna Artos Kruna
1 ngawerdiang
2 nyanggra
3 tambet
4 mungguh
5 waneh
6 cihna
7 swadharmaning
8 ngulati
9 kaweruhan
10 inargamayang
2. Napi murdan pidarta ring ajeng?
3. Ritatkala wénten acara napi pidarta ring ajeng kawedar?
4. Manut daging pidarta ring ajeng, indik napi sané kawedar ring pamahbah pidartané ?
5. Manut pidarta ring ajeng, napi mawinan iraga sareng sami patut ngelestariang basa Bali?
Petunjuk pengerjaan :
a. Surat utawi tulis jawaban alit-alite ring buku catatan
b. Raris foto jawban punika kakirim ring Goggle Class
c. Nilai ulangan harian ini akan digabung dengan nilai tugas dan pengumpulan point menjadi nilai materi pertama Kompetensi Dasar "Pidarta Bali"
0 Komentar